De zelfhulp-fetisj

Beste abonnee,

Het goede nieuws rond Lightwave Logic stapelt zich op. Gisteren steeg de koers maar liefst +40%. De één deed een vreugdendansje en de andere waarschuwde tegen blinde euforie. Een poëtische opmerking hierover van een abonnee in onze abo-exclusieve chatgroep deed me mijmeren over de zin en onzin van ‘een stoïcijnse houding’ in deze klinische tijden, en mijn conclusie is dat ik er eigenlijk een behoorlijke degout voor heb gevormd.

De moderne wereld is al zo onthecht. Proces- en resultaatgericht denken penetreert ieder facet van de samenleving. Seks is overal (zelfs in mijn vorige zin), maar erotiek is nergens nog te vinden. Cultuur wordt gereduceerd tot junkfood en men wil multitasken met ervaringen: waarom énkel een boek lezen als je ondertussen ook een podcast kan beluisteren? Zoals ik in een vorig edito aanhaalde, verwatert dat echter beide ervaringen. Het uitlezen van het boek wordt plots de beloning, niet wat het in je los kan brengen. De emotie kan niet binnenkomen.

Wat heeft dit met stoïcisme te maken? Ironisch genoeg is dit, volgens mij, ten dele het gevolg van een cultuur die geobsedeerd is geraakt met zelfanalyse en zelfverbetering. ‘Crash course’ varianten van filosofieën, die mijlenver staan van de werkelijke geest, vormen nu de basis om een betere belegger te worden, een betere ouder te worden, ‘een beter mens te worden’. De geperverteerde vorm van stoïcisme is erg populair, en in die mindset zijn emoties vooral een spaak in de wielen. Ze signaleren dat je iets op een andere manier had moeten aanpakken. Als het op beleggen aankomt, begrijp ik dat best, en Safecapital beoogt dan ook een goeie steward te zijn die jou in dit emotionele mijnenveld kan helpen brengen tot rust. Los daarvan, echter, moet men een emotie soms enkel doorvoelen, en mag men er gerust aan toegeven.

‘Negatieve’ emoties, zoals angst en verdriet, zijn even grote bronnen van kennis en kunst als gelukzaligheid. Hun functie is niet om jou duidelijk te maken dat je een fout hebt gemaakt. Hun functie is dat je ze mag ervaren. Dat je erin mag wentelen. Begrijp me niet verkeerd: natuurlijk zit er wijsheid in het academisch stoïcisme, in de deugdenethiek, in de bemerking dat men geen slaaf mag worden van de driften. De gepopulariseerde variant en de fetisj om alsmaar tot een betere versie van zichzelf te streven, lijkt echter een drug geworden: men moet constant ‘aan de slag’ met wat innerlijk leeft, terwijl men het nooit werkelijk doorleeft.

Velen in Europa vinden Halloween “Amerikaanse nonsens”. Niet onbegrijpelijk: de tentakels van die cultuur zijn overal. In dit geval, echter, gaat dat niet op: Halloween is folkloristisch rijk. Durf je de deur opendoen voor monsters en geef je ze een snoepje (“treat”) of ga je ontkennen dat ze voor de deur staan, waarop je de gevolgen hard zal moeten dragen (“trick”)? Het is een mooie allegorie: denken dat je altijd ten volle je driften meester kan, zou wel eens zware gevolgen kunnen hebben. Misschien is het beter soms de deur op een kier te houden, hen één snoepje te gunnen, om dan – paradoxaal genoeg – jezelf beter in de hand te hebben.

Zelf heb ik altijd net wat meer respect gehad voor de persoon die zegt aan het begin van een avondje uit “ik ga slechts één goeie trappist drinken vanavond en voor de rest houd ik het bij water” dan voor iemand die van in het begin alle alcohol weert. Het toont een grotere “wil tot macht” (om er toch maar even Nietzsche bij te halen) om even te durven genieten en te erkennen dat die trappist, ondanks mogelijke negatieve effecten, wel degelijk iets moois kan brengen, dan om meteen de deur dicht te slaan uit angst zich volledig te verliezen. Soms is de overgave welkom. Om daarna terug de teugels in de handen te nemen.

Tot vannacht was m’n plan een edito te schrijven over Iran. Over hoe de non-interventionisme kandidaat van 2016, die de Bush-broers belachelijk maakte door hen met hun neus op het Irak-fiasco te drukken, ons nu tot oorlog heeft gebracht. Over hoe zelfs kritische stemmen zoals Tucker Carlson (of vals-kritisch – iets waar ik het over had in deze editie rond “limited hangouts”) niet ten volle durven uitspreken wat er aan de hand is. Of puur over de geopolitiek, want dat thema is tenslotte spek naar m’n bek. Maar ah. Het is oorlog. En we weten waarom. En we weten door wie. En ja, het is tragisch dat deze mensen de plak zwaaien. Hoeveel keer kunnen we die constatatie herkauwen? Ik viel in slaap met deze mijmeringen en het plan om in de plaats eens lekker sentimenteel te doen over sentiment. Mag het nog?

Ferre Clabau